Er zat nog een vergeten kilo cocaïne in een doos bananen die de politie had gedoneerd aan de Voedselbank. Verder was er diezelfde dag een foto opgedoken van een vermeende IS-sympathisant, als gevolg waarvan een vakantiepark in Vaals in zijn geheel werd ontruimd. Al na een paar uur kwam de burgemeester van Vaals met een geruststellend bedoelde verklaring dat de foto al enige tijd geleden was genomen en dat de sympathisant niet op het park was aangetroffen. “De burgers van Vaals hoeven zich dan ook geen zorgen te maken”, zei hij. Het andere nieuws van dezelfde middag was ironisch genoeg dat Amri, de aanslagpleger op de Kerstmarkt van Berlijn, na zijn daad ongestoord en zonder vermomming door Nijmegen had gelopen en daar een gratis simkaart had gekregen. Daarna had hij zelfs ook Amsterdam nog bezocht voordat hij ongehinderd verder door Europa reisde met als eindstation Milaan. Al deze los van elkaar staande nieuwsberichten van één middag lieten wat mij betreft in hun combinatie een paar dingen prachtig zien: dat de overheid feilbaar is en dat die zelfde overheid er altijd alles aan zal doen om de burger het tegendeel te laten geloven. Het is in het belang van het systeem om er voor te zorgen dat er een onwrikbaar vertrouwen bij de burger heerst dat alles in orde is.

Toen ik net student was leerde ik : “De staat is een schurk met een hoge hoed”. Dit was geen opruiende zin van een of andere protestbeweging, nee, dit was de kern van de rechtenstudie aan de Erasmus Universiteit die daar door de professor Staatsrecht werd onderwezen. Op dat moment kon ik nog niet goed bevatten wat met de zin werd bedoeld. Maar dat werd met de jaren die de studie duurde steeds duidelijker. Het was een opleiding in kritisch leren denken en kijken, en de zin was bedoeld om ons wakker te schudden. Neem niet voetstoots aan wat je voorgeschoteld krijgt. Niets is wat het lijkt. Er bestaat geen vastomlijnd recht, het recht wordt gemaakt in de context van de werkelijkheid. Wetteksten zijn slechts de basis, een uitgangspunt. Dit zegt nog niets over de uitkomst van een geschil of een procedure. Om ons nog verder uit onze hokken te krijgen, zette de professor zijn betogen regelmatig kracht bij met staaltjes toneel waarbij hij ondanks zijn hoge leeftijd op een tafel sprong en dingen zei of deed die niet bij zijn rol of leeftijd pasten.

Deze week bleek uit een rapport van de top van het Openbaar Ministerie en de politie, dat er weinig klopt van de criminaliteitscijfers die het kabinet al jarenlang schetst. De criminaliteit is niet gedaald, integendeel, maar er wordt niet veel opgespoord en opgelost dus de meerderheid van de strafbare feiten haalt de poort van de strafrechtprocedure niet eens. Deze zaken worden dus ook niet gemeten. Er is maar ongeveer 20% van de delicten in beeld en juist de zwaarste vallen er buiten. En daardoor lijkt het alleen maar alsof er minder misdaad is. Dat wisten advocaten en iedereen die werkt in de rechtsketen natuurlijk al lang, maar de afgelopen jaren bleef dit kabinet hardnekkig van de toren blazen dat zij “crimefighters” zijn en dat zij daarin zeer succesvol zijn. Gevangenissen werden tot hotel omgebouwd of aan de Noren verhuurd, gevangenispersoneel werd ontslagen, bij politie en Openbaar Ministerie werden grote bezuinigingsronden gehouden en de AIVD werd gereorganiseerd en afgeslankt.

Waar wij vroeger van zitting naar zitting holden en het een drukte van jewelste was op de rechtbank, komen we er tegenwoordig een stuk minder. Ook de rechter moet het doen met de kruimels die nog wel op zijn bord terecht komen. Dat zijn vaak de zaken die het eenvoudigst op te sporen zijn, dus kleine vergrijpen die op heterdaad worden betrapt. Het zijn veelal geen zaken waarbij het imago van een overheid als “crimefighter” past.