Inleiding: Nieuwste wetenschappelijke inzichten in de psychologie
Op universiteiten in de Verenigde Staten zijn de laatste decennia vele experimenten gedaan, vooral onder leiding van professor Steven Hayes, die hebben geleid tot geheel nieuwe inzichten in de psychologie. De Relational Frame Theory (RFT) verklaart hoe ons menselijk verstand zich ontwikkelt en hoe menselijk gedrag kan worden onderzocht en verklaard. Op basis van deze theorie is ook een therapie ontwikkeld, de Acceptance and Commitment Therapy (ACT). ACT is bedoeld om enerzijds psychische klachten te verminderen (therapie) en anderzijds mensen en organisaties beter te laten functioneren (coaching). De filosofische basis van RFT en ACT is het Functioneel Contextualisme (FC) dat inhoudt dat er geen universele werkelijkheid bestaat maar dat elk individu zijn eigen werkelijkheid creëert. Dit impliceert o.a. dat een positieve gedragsverandering alleen kan voortkomen uit de belevingswereld van het individu zelf.

De Relational Frame Theory
Deze wetenschappelijke theorie is in Nederland nog zo onbekend dat er nog geen Nederlandstalige boeken over te verkrijgen zijn. Ik zal de belangrijkste nieuwe inzichten beschrijven aan de hand van korte oefeningen om zo enig -ervarend- inzicht te geven:

1 Stel je voor dat er een hele nieuwe (lichtbruine, bubbelende, enigszins zure) frisdrank op de markt komt die je nog niet eerder hebt geproefd. Stel je voor dat je de drank nu in een glas ziet en dat je voor het eerst een slokje neemt. Neem 10 seconden de tijd om je voor te stellen hoe je deze nieuwe ervaring in je hoofd een plaats probeert te geven….

Waarschijnlijk denk je dingen als: een beetje zurig net als citroen (voel je misschien dat je achterin je mond nu extra speeksel aanmaakt?), het ziet eruit als cola maar dan lichter, het smaakt een beetje naar sinas maar heeft een sterkere smaak, helemaal niet waterig, etc. etc.

Inzicht: Wij als mensen leren (lees: ons verstand ontwikkelt zich) door – met behulp van taal – continu verbanden te leggen (vergelijkingen te maken).

We zijn hier zo aan gewend dat dit vaak onbewust gebeurt. Iets (of iemand) is hetzelfde of juist het tegenovergestelde als iets of iemand anders. Iets is groter, kleiner of mooier dan iets anders of iemand is gelukkiger of beter dan iemand anders. Of als dit gebeurt, dan volgt dat (causaal verband).

Wij doen dit met elke nieuwe ervaring die we direct meemaken of indirect beleven (bijv. door erover te lezen of te horen op tv) en zo ontwikkelt ons verstand zich. Dit verklaart bijvoorbeeld ook waarom wij ons zo graag met andere mensen vergelijken (in positieve of negatieve zin). Herken je dit?

2 Neem twee volstrekt uiteenlopende dingen (zelfstandige naamwoorden) in je hoofd (bijv. een zeilboot en een hardgekookt ei) en probeer een minuut lang minimaal 3 overeenkomsten te verzinnen waarin ze op elkaar lijken….

Wedden dat jouw verstand daarin slaagt? (bijv. ze zijn beide enigszins rond, ze hebben een witte schaal, je kunt ze allebei verven). Je merkt: Hoewel het echt totaal verschillende dingen zijn, ervaar je – hoe langer je erover denkt – dat een zeilboot en een ei hebben volgens jouw verstand behoorlijk wat gemeen hebben.

Inzicht: Het leggen van verbanden door je verstand gebeurt volstrekt willekeurig.

De verbanden die ons menselijk verstand legt zijn heel vaak niet op harde feiten gebaseerd. Hoe kan het anders dat je gaat vinden dat een zeilboot en een ei (een groter verschil bestaat bijna niet) op elkaar gaan lijken? Ons verstand is dus niet altijd betrouwbaar! Ons verstand koppelt (vaak onbewust) werkelijk alles aan alles, zonder feitelijke logica. Herken je dit als je weer eens een hele rare gedachte hebt om bijv. iets geks te gaan doen (en je doet dit vervolgens niet)?  Kennelijk is ons verstand toch lang niet zo betrouwbaar dat wij er altijd daadwerkelijk naar durven te handelen.

3 Neem 10 seconden de tijd om je een blauwe olifant met een gele slurf en gele poten voor te stellen in je hoofd, helemaal naar jouw model…… Gelukt? Wis dan nu de gedachten maar. Denk niet meer aan de blauw/gele olifant!

Waarschijnlijk lukte het je verstand niet om deze nieuwe gedachte te wissen. En wat denk je dat er gebeurt als je daarna langs de IKEA rijdt? Precies, je verstand legt direct een overeenkomstige link tussen de blauw/gele kleuren van IKEA en jouw blauw/gele olifant.

Inzicht: Gedachten (en gevoelens waar je in het dagelijkse leven last van hebt) worden door veel verschillende verbanden en vergelijkingen opgeroepen en zijn niet te wissen of in te wisselen voor andere (positievere) gedachten of gevoelens.

Je kunt pijnlijke of moeilijke gedachten wel weg willen krijgen door er niet aan te willen denken, maar hierdoor legt je verstand razendsnel onbewust een tegenovergesteld verband, waardoor je er juist aan blijft denken. Zo zul je bijvoorbeeld ook bij een kraambezoek een gedachte kunnen krijgen aan je onlangs overleden opa (tegenovergesteld verband jong-oud).

4 Denk in jezelf een aantal malen dat je je rechterarm niet kunt optillen… Gelukt? Blijf dan denken dat dit niet lukt en til ondertussen je rechterarm op….

Ik denk dat het je gelukt is om -ook al wilde je verstand het niet – toch je arm op te tillen.

Inzicht: We hebben geen controle over onze gedachten maar altijd wel over ons handelen!

Dat we (bijna) geen controle hebben over andere personen of onze omstandigheden was al bekend maar uit de conclusies van de RFT blijkt voor het eerst dat we ook geen directe controle hebben over onze gedachten of gevoelens. Hopelijk heb je dit door bovenstaande oefeningen zelf enigszins kunnen ervaren. Het enige waar wij als mensen wel controle over hebben zijn onze gedragingen (ons handelen). Dit betekent dus ook dat de oplossingen voor psychische klachten (of oplossingen om nog beter te kunnen functioneren) nooit gevonden kunnen worden in anders (positiever) willen denken of je positiever willen voelen. Dit werkt eenvoudig niet. Is dit misschien herkenbaar op momenten dat je je slecht voelt en denkt: ik moet eigenlijk blij en gelukkig zijn?

Samengevat
Volgens RFT werkt ons menselijk verstand bij iedereen op dezelfde manier, namelijk door het willekeurig leggen van talige verbanden die in principe niet inhoudelijk te sturen zijn. De huidige psychologie en coachingsmethoden in Nederland richten zich tot op heden vaak nog steeds op het weg willen hebben of positief veranderen van moeilijke of belemmerende gedachten (symptoombestrijding). RFT stelt dat dit niet werkt. De op RFT gebaseerde Acceptance and Commitment Therapy (ACT) zoekt daarom de oplossing uitsluitend in het veranderen van het handelen van mensen. Hoe dit werkt dit?

Geïnteresseerd? Lees verder het Blogartikel: De oplossingen volgens de Acceptance and Commitment Therapy (ACT) in de praktijk

©2017Heelmeesters

GRATIS TELEFONISCH CONTACT

Graag nodigen wij u uit om gebruik te maken van ons aanbod tot een gratis (behalve uw eigen belkosten) en geheel vrijblijvend telefoongesprek van maximaal 15 minuten met een ervaren jurist. Hierin kunnen wij u vaak al enkele praktische tips geven over hoe uw probleem het beste te benaderen. U kunt daarna zelf gericht verder zoeken.

Ons secretariaat is bereikbaar op werkdagen en zaterdag op telefoonnummer 0186-690707.

U kunt ook onderstaand contactformulier inzenden met daarin uw telefoonnummer. U wordt dan zo spoedig mogelijk teruggebeld door een van onze juristen.

15 + 11 =