De 1e verdieping, de Relational Frame Theory (RFT): “De duistere kant van taal”

In een reeks van 3 artikelen in interview-vorm geeft Dirk van den Maagdenberg (1969, ACT-therapeut, coach, jurist, en oprichter van Heelmeesters, www.heelmeesters.info) een praktische samenvatting van de laatste wetenschappelijke ontwikkelingen in de gedragspsychologie. Het lijkt op een gebouw met 3 verdiepingen. Het fundament, de begane grond, zijn de filosofische principes van het Functioneel Contextualisme (FC) die ten grondslag liggen aan de psychologische wetenschap. Hierop is de 1e verdieping gebouwd, de Relational Frame Theory (RFT). Dit is een theorie over hoe het gedrag (niet alleen het “handelen” maar ook het “denken”) van mensen kan worden verklaard en voorspeld door middel van taal. Op de bovenste verdieping bevindt zich de Acceptance and Commitment Therapy (ACT), een therapie bedoeld om het gedrag van mensen te sturen in een door hen gewenste richting. ACT is een positieve, toekomstgerichte, therapie die wetenschappelijk bewezen effectief is zowel bij psychische klachten als bij coaching. RFT en ACT geven een geheel nieuwe kijk op de mogelijkheden van de toegepaste psychologie.

Wat houdt de Relational Frame Theory (RFT) kort gezegd in?

De RFT is een in Amerika ontwikkelde wetenschappelijk bewezen theorie waarmee menselijk gedrag (zowel “doen” als “denken”) is te verklaren en te voorspellen. De theorie geeft bijv. inzicht in hoe het menselijk verstand werkt, hoe mensen leren en zich ontwikkelen en waarom wij ons gedragen zoals we ons gedragen.

Wat is het belangrijkste dat we van de RFT kunnen leren?

Dat ons verstand zich ontwikkeld door het leggen van verbanden tussen woorden en dat dit volstrekt willekeurig gebeurd. Het komt erop neer dat wij door middel van taal continu woordelijke verbanden en relaties leggen tussen woorden en dat zodoende ons verstand zich ontwikkeld en wij dus als mensen ons ontwikkelen en leren en ons gedragen.  Voorbeelden van die verbanden/relaties zijn bijv.:

  • coördinerend: A is “even groot” als B, of A is “net zoals” B, A “lijkt op” B etc.
  • tegengesteld: A is “het tegenovergestelde” van B, A “is heel anders” dan B etc
  • causaal: als A gebeurt dan volgt B etc
  • vergelijkend: A is “beter”, “slechter”,  “mooier” etc dan B

Dit is wel herkenbaar

Ga inderdaad maar eens bij jezelf na waaruit je gedachten bestaan. Je bent eigenlijk de gehele dag door middels taal verbanden aan het leggen en vergelijkingen aan het maken. Dit is ook de reden waarom we ons vaak met andere mensen vergelijken bijvoorbeeld. De grote kracht van taal en het leggen van verbanden is dat je indirect kunt leren van situaties die je nog niet zelf aan den lijve hebt meegemaakt maar waar je bijvoorbeeld alleen maar over hebt gelezen of op tv over hebt gehoord. Dit maakt dat wij vanuit onze luie stoel de wereld kunnen ervaren en ervan kunnen leren. Een dier daarentegen leert uitsluitend proefondervindelijk. Ons vermogen tot het gebruik van taal en het leggen van talige verbanden heeft gemaakt dat wij mensen als superieure diersoort de wereld naar onze hand hebben kunnen zetten.

Dus taal is erg positief?

Het heeft ons op alle gebieden in staat gesteld zeer effectief met anderen samen te werken en heeft zo een enorme vooruitgang gebracht die zonder taal onmogelijk was. Tegelijkertijd wordt taal door mensen onderling ook misbruikt voor eigen belang, met gevolgen variërend van een leugentje om bestwil tot oorlogen. Het gebruik van taal in relatie tot anderen, in de “buitenwereld”, heeft in ieder geval vaak effect. Taal werkt om je doelen (goed of slecht) te bereiken, taal is dan “functioneel”.

Zijn er ook negatieve kanten aan taal?

Zoals hiervoor gezegd heeft de RFT bewezen dat de verbanden of relaties die ons verstand continu legt volstrekt willekeurig worden gelegd. Ons verstand legt niet  alleen functioneel verbanden legt maar ook hele onlogische verbanden waarbij we willekeurig alles aan alles koppelen. Ga maar eens na wat een vreemde gedachten je vaak hebt die werkelijk niets met de realiteit te maken hebben. Ons verstand en taal dus lang niet altijd logisch of functioneel en kan met ons op de loop gaan. Je verstand is in die situatie onbetrouwbaar omdat je geen controle hebt over je gedachten.

Geef hier eens een voorbeeld van?

Een cliché voorbeeld is: Denk niet aan… (een roze olifant, een blauwe banaan etc). Als je verstand in jouw binnenwereld je eigen opdracht zou opvolgen, zou je dus juist níet aan een roze olifant denken. De realiteit is dat je verstand onbewust direct een (tegengesteld) verband legt, wat je toch aan een roze olifant doet denken. Je verstand volgt dus niet je wens op en doet willekeurig waar het zin in heeft zonder dat je daarop invloed of controle kan uitoefenen. Zo kan het zien of horen van een baby je meteen doen denken aan je overleden opa (tegengesteld verband oud-jong). Door willekeurige verbanden te leggen zal je verstand je telkens herinneren o.a. aan zaken waaraan je liever niet herinnerd wilt worden.

Wanneer werkt ons verstand (de innerlijke taal die wij gebruiken) wel functioneel en wanneer niet?

Als we heel bewust en doelgericht in een bepaalde context ons verstand gebruiken, zoals in een werksituatie of ter voorbereiding op een examen, dan kan ons verstand van grote waarde en functioneel zijn. We gebruiken onze kennis en verbanden dan met een bepaald doel. Maar als we blijven “piekeren” of we wel voldoende capaciteiten of zelfvertrouwen hebben voor een nieuwe baan of opleiding, of blijven “malen” waarom wij niet zo gelukkig zijn als anderen of over de afloop van een rechtszaak, dan dienen deze gedachten vaak geen praktisch doel. Het gaat dan niet om je werk of de rechtszaak zelf, je bent eigenlijk alleen maar aan het herkauwen of je wel goed genoeg bent en of je het wel slim aanpakt. De grens of gedachten functioneel zijn of niet, trek je zelf. Het kan goed zijn om je een uur doelgericht voor te bereiden op een zitting in een rechtszaak, maar als je een maand voor de zitting dag en nacht bezig bent om alle scenario’s te verzinnen zonder dat je weet of kunt weten wat de juridische gevolgen zijn, dan is je denken niet functioneel en gaat ten koste van tijd die je aan waardevollere zaken kunt besteden. Mensen komen dan in de problemen.

Welke invloed heeft de RFT op therapie en coaching?

Doordat we door taal en ons verstand alles met alles in verband kunnen brengen, kunnen we niet verhinderen dat bepaalde problematische gedachten (bijv over de rechtszaak, schuld, gemis, rouw, gebrek aan zelfvertrouwen etc etc) of negatieve gevoelens (angst, woede etc) telkens onverwacht de kop op blijven steken. Hoe meer we deze negatieve gedachten en gevoelens buiten de deur willen houden, hoe meer we er juist mee geconfronteerd gaan worden. Denk maar eens niet aan een roze olifant… Helaas is de huidige praktijk bij psychologen en coaches er vaak nog opgericht om negatieve gedachten te laten verdwijnen of zelfs te vervangen voor positieve gedachten (“positief denken”). Deze symptoombestrijding werkt volgens RFT niet op de langere termijn.

Wat is dan de oplossing?

Omdat probleemgedachten (althans wat een persoon zelf als probleemgedachten ervaart) telkens terug zullen blijven komen, werkt het niet om deze op inhoud te bestrijden. Wat wel helpt is om de context van de problematische gedachte te veranderen. Door middel van therapie/coaching op basis van de Acceptance and Commitment Therapy (ACT) worden nieuwe verbanden aangeleerd waardoor de problematische gedachte in een andere context komt te staan en in kracht zal afnemen. De impact van problematische gedachten op het leven van de cliënt(e) zal als bijgevolg verminderen.

Wat spreekt jou persoonlijk aan in de RFT?

Het heeft mij inzicht gegeven in hoe mijn verstand werkt en niet alleen het mijne maar van iedereen. Ons menselijk verstand werkt voor iedereen op dezelfde manier (wat natuurlijk niet betekent dat we allemaal dezelfde gedachten hebben). Dit is fantastisch interessant en ik had niet gedacht dat ik daar ooit iets zinnigs over te weten zou kunnen komen. Ook al was alle wetenschappelijke literatuur in het Engels – het is een op universiteiten in Amerika ontwikkelde theorie – en had ik er af en toe een woordenboek bij nodig, het was alle tijdsinvestering dubbel en dwars waard. Behalve kennis heb ik er ook op persoonlijk veel van geleerd. Ik zal mij niet snel meer laten verleiden tot een moeilijke innerlijke dialoog over het ware geluk bijvoorbeeld, denk ik. Uiteraard blijft mijn verstand dat wel proberen 🙂

©2017Heelmeesters

GRATIS TELEFONISCH CONTACT

Graag nodigen wij u uit om gebruik te maken van ons aanbod tot een gratis (behalve uw eigen belkosten) en geheel vrijblijvend telefoongesprek van maximaal 15 minuten met een ervaren jurist. Hierin kunnen wij u vaak al enkele praktische tips geven over hoe uw probleem het beste te benaderen. U kunt daarna zelf gericht verder zoeken.

Ons secretariaat is bereikbaar op werkdagen en zaterdag op telefoonnummer 0186-690707.

U kunt ook onderstaand contactformulier inzenden met daarin uw telefoonnummer. U wordt dan zo spoedig mogelijk teruggebeld door een van onze juristen.

6 + 15 =